• Заманхат
  • 17 Маусым, 2015

Кітапхана – бұқаралық ақпарат құралдары қызметінің негізі

Кітапханалар мен бұқаралық ақпарат құралдары арасындағы интеграциялық үр­діс­терді зерттеу осы интеграцияланудың түр­­лерін анықтау және оны құрылымдауға мүмкіндік берді. Бұл жұмыстардың өзі интеграциялық байланыстардың тереңдігі мен олардың ерекшеліктері негізінде төрт деңгейге топтастыруға болатынын көр­сетті. Бұқаралық ақпарат құралдарының инте­грациялық байланыстары, әсіресе, алуан түрлі ақпарат көздеріне (дәстүрлі әдебиет­тер­мен бірге әртүрлі дәстүрлі емес ақпарат көздерін қамтитын) бай болып келетін әмбе­бап кітапханалардың өнерге арналған бөлім­деріне тән. Осы кітапханалардың өнерге арналған бөлімдерінің қоры телевидениеден гөрі, әсіресе, радиоқұралдары арқылы кеңі­нен таныстырылады, себебі, осындағы ақ­парат­тарды таратуға байланыстың бұл түрі жақсы жабдықталған (дәстүрлі әдебиеттер мен фонотека көлемі изо және видиотекадан анағұрлым бай болып келеді).


Бұқаралық ақпарат құралдарымен инте­гра­циялану қорда сақталған кәдімгі текстік ақпаратты газет немесе журнал беттеріне көшірумен шектеледі, осы жағдайда аудио немесе видео түріндегі ақпарат сақтау­шылардағы осы ақпараттар өзгеріске ұшырауы мүмкін, мұның өзі ақпараттық көркемдік біртұтастығы мен сапасының төмендігіне әсерін тигізеді. Әмбебаптық кітапханалардың интернет жүйесі мен интеграциялануы бас­па және электрондық бұқаралық ақпарат құралдарына тән осындай кемшіліктерді  бол­дырмайды, бұл жағдайда текстік сондай-ақ аудивизуалды ақпараттарды бірдей таратуға мүмкіндік болады. Кітапханалардың өнерге алын­ған бөлімдері мен бұқаралық ақпарат құрал­дары арасындағы интеграцияланудың, бірінші деңгейі «кездейсоқтық толықтыру (интеграция)», яғни, кітапханашылар мен библио­графтардың журналистер сауалына жау­ап беруі түрінде өтеді. Бұл кезеңдегі кітап­хана БАҚ-ң жұмысында тікелей көрін­бейді, журналистер материалдарында ақпарат көздері таныстырылмайды. Интегра­циялық   байланыстардың бірінші деңгейі іс жүзінде барлық  кітапханаларға және БАҚ-на тән. 
Кітапханалар мен БАҚ-ң интеграциялық бай­ланыстардың дамуына кедергі болып отыр­ған факторлардың ең алғашқысы – қазіргі қоғамның ақпараттық қажеттілігіне сай емес, тиім­ділігі төмен жұмыстар жүргізіп отырған кітапханалардың іс-қызметін атауға болар еді.(осы орайда аталмыш жұмыстарды жүргізудің методологиялық базасының да төмен екендігі қолбайлау болуда). Тағы бір дәлелді себеп – өнерге арналған бөлім қорының жағдайы. Кі­тап­ханалар өнер саласына арналған әдебиет­терді, соңғы кездегі олардың жалпы көлемінің артуына қарамастан, жеткілікті мөлшерде ала алмай отыр. Сондықтан, қазіргі кезде бұл қорлар, оқырмандардың жаңа әдебиетке де­ген сұранысын толық қанағаттандырмайды. Кітапханалар мен бұқаралық ақпарат құралда­ры­ның интеграциялық мүмкіндіктерін шектеп отырған факторлардың тағы бірі  – «кітап дүкені-БАҚ», «кітап баспасы- БАҚ» типтері бойынша, өте кең таралатын және экономикалық тиімді-интеграциялық байланыс болып табылады. Осындай интеграциялық байланыс жаңа әде­биеттер туралы шұғыл мәліметтер бере алады, ол сонымен бірге коммерциялық тұр­ғы­дан өте тартымды болып есептеледі. Іс жүзінде, кітапханалар мен БАҚ-ның интегра­циялануына кедергі болып отырған факторды әлсірету мүмкін болмай отыр. Сондықтан, кітапханалар жұмысына төмендегідей бағдар беру қажет сияқты:
өнер бөлімдерінің қорында бар материал­дарды жарнамалау;
БАҚ-ң оқырмандарын (тыңдармандары мен көрермендерін) және Интернет пайдала­нушыларды өзінің іс-қимылдары­ның әртүрлі бағыттары туралы мәліметтермен қамтамасыз ету.
Электронды БАҚ-да өнер бөлімдері қо­рын­­дағы дәстүрлі емес ақпарат сақтаушы­ларды пайдалануда шектеудің факторларына ең алдымен осы қорды құрайтын аудио және бейнелік ақпарат сақтаушыларының тех­ни­калық жағдайының нашарлауы (үне­мі пай­далануы себепті), екінші жағынан қазіргі электронды БАҚ-да пайдаланатын қордың ақпараттық материалдарының әр­түрлі форматта болуы, үшіншіден кітап­хана жүйелерін ком­пьютерлендірудің толық аяқталмай отыруы себептерімен түсін­дірі­леді. Осы проблемаларды ескере оты­рып, аудивизуалды формада болатын ақпа­раттық материалдарды сақтайтын, есепке алатын, қайта құрастыратын және іздестіретін аймақ­тық мамандандырылған мемлекеттік қорын құру туралы ұсыныстар өмірге келді. Мұндай бастама аймақтық деңгейде ауди­визуалды құжаттарды жинақтай және жүйелей оты­рып кітапханалар, мұрағат пен мұражай жұмыс­тарын жандандыруға ықпалын тигізеді.     
Мұрағат мекемелерінің жаңа типі болып табылатын кітапхана-мұрағат алғаш 1990 жылы Қазақстан мәдениет қоры жанынан ашылуы, іс-қимылдар формасының өркенді саласы бола алатынын танытты. Осы кітапхана-мұрағатта сақталған құжаттар көптеген мақалалар мен ғылыми басылымдардың жарыққа шығуына арқау болуда. Бұл мекемеге бірнеше жүздеген ізденушілер – студенттер журналистер, та­рих­шылар, әдебиетшілер келіп, қажетті мате­­риалдарды пайдалана алады. Ресейлік мәде­ниет қоры кітапхана-мұрағатының  белсенді және жан-жақты жұмысының осындай көп­теген ізденушілерді барынша кең қамтуға қол жеткізіп отырғандығы ең алдымен осы мекеме қорының барынша ашық болуға ұмты­луымен түсіндіріледі.
Аудиовизуалды материалдардың аймақтық қоры жұмысының негізгі міндеттеріне: із­дес­тіру, сандық таңбалау, қайта қалпына келтіру, мұрағаттау және Қазақстанда болып жатқан елеулі оқиғалар мен тарихи фактілерді жариялау кіреді.
Қордың жұмысының басты бағыттарына мыналар жатады:
БАҚ-ң өкілдерінің кәсіби іс-қызметіне қажетті материалдарды дайындап беру;
әмбебапты кітапханалар, мұрағаттар және мұражайлармен ақпараттық өзара қарым-қатынас. Әртүрлі ғылым салаларының ма­ман­дары және ғалымдарымен бірігіп жұ­мыс жасау;
өлкетанулық тақырыптардағы бағдарла­малар жасауға қатысу, аймақтық мектептер мен жоғары оқу орындарына арналған аудио және бейне құралдар әзірлеу;
электрондық жүйелердегі ақпараттық іс-қызметті жүзеге асыру: қор каталогын ин­­тер­нетке шығару, ақпарат, оның ішінде аудиовизуалды ақпараттармен алмасу (интер­нетті пайдаланып, қорды толықтыру).
Аудиовизуалдық материалдардың аймақ­тық қорының кітапханалар, мұрағат, мұра­жайлар, оқу орындары және ғылыми-зерттеу меке­мелерімен интеграциялануы аймақта, соның негізінде Қазақстанда жүріп жатқан инновациялық процестердің қарқындауына ті­келей әсерін тигізеді деп тұжырымдауға бо­лады.  
                           
Толқын Салменбаева,
Абай атындағы ҚазҰПУ
магистранты

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Фонды отделов искусств – универсальный ресурс электронных СМИ и Интернет. // Проблемы информационной культуры: сб. статей. Вып. № 10 Информационная культура специалиста гуманитарной сферы. – Краснодар, 2001. – С. 143 – 149.
2. Панфилова Л.А., Гапоненко В.В. Цифровые диски – хранители истории Кубани // Кубань: проблемы культуры и информатизации. – 2000. - № 2. – С. 21.
3. Гапоненко В.В. Интеграция деятельности библиотек и средств массовой информации: региональный аспект.// Интеллект молодых - родному городу: Тез. докладов Первой городской научно-практической конференции молодых ученых. - Краснодар, 1998. - С.19 - 20.
4. Гапоненко В.В. Проблемы интеграции универсальных библиотек и СМИ.// Наука Кубани. – 2001. - № 2. – С. 59 – 60.

5 рет

көрсетілді

0

пікір
Алдыңғы мақала Ағылшын тілі қарым-қатынас құралы ретінде мәдени біліктілікті арттыру
Келесі мақала Білім беру жүйесінің рухани және этномәдени аспектілері

Біздің Telegram каналына жазылыңыз

алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *