• Ел мұраты
  • 29 Тамыз, 2020

«БАҚЫТ» ПЕН «БАҚЫТСЫЗДЫҚ» ШЕКАРАСЫ

Игілік ӘЙМЕН, жазушы-сыншы

Қатарынан он жыл оқыған алтын-ұя мектебімнің қабырғасынан ұзағаныма да (2010) 40 жыл. Ұстаздарымнан шындап үш-төртеуі ғана «шынайы ұстаздық» тұрғысынан есімде қалыпты.
Алла тағала о баста һәрбір пендесін бір нәрсеге бейім етіп, сол қасиетті бойына басым дарытып қояды. Ұстаздың ең бірінші міндеті, басты парызы – «бастауыш» сыныптарда шәкіртінің бойындағы сол қасиетті дер уағында анықтап, ашып, дамытып, өмір-дарияға оң бағыт сілтеп жіберуі екен.
Міне, айта беретін – «бақытты адам, бақытты ел, бақытты қоғам» осыдан барып бастау алады. Һәркім «өз ісімен» шұғылдануы тиіс. Әйтпегендей де, «бар бақытсыздық та» осыдан туындайды.
Өмірге шыр ете әндетіп, қуана келіп, сосын – өз жолын таппай қаншама жан сенделіп-сарсылып, жылап-сықтап, бақытсыздыққа душар боп жүр? Мертігіп, мешелденіп, өмірден өтіп те кетіп жатыр.
Анық, нақты мысал: Мен өзім осы ғұмырымда қаншама сарсылып-таусылмадым, қаншама басымды тау-тасқа ұрғыламадым, қаншама өліп-тірілмедім?.. Жоғарыда айтып өткеніміздей, Құдай бар пендесін есіркей бермейді екен; ал, мені – «қаншама қиналдырғанымен де» – амандықта алып қалыпты. Отыз жылдан соң, о бастағы бойыма дарытқан азды-көпті асыл қасиетін («жазушылық») Өзі қолыма қайыра ұстатты. Ол қасиеттің жауапкершілігінің аса ауыр екендігін де айтып өтелік. Десек те, ол – қуансаң да, қиналсаң да, өз жаратылысыңдағы тірлігің. Сондықтан да, һәрқашанда жан-дүниеңнің терең түкпірінде қуанышың басым, – Құдіреті Шексіз Жаратқан Жалғыз Иеге шүкіршілігің де, разышылығың да шексіз! Тоқетері, енді, мен – «өлмейтін сияқтымын, бақытты сияқтымын». Бірақ,менің жеке бақыттылығым – толық бақытқа – көптің бақыттылығына жүрмейді емес пе?..
Ұстаздық жол (педагогика) – Емшілік жолдан (медицина) жоғары екен. Денің сау болып, бірақ, өмірден өз орныңды таппасаң не пайда? Мұны ең басты қағида етіп, жадында ұстау – һәрбір пенденің, һәрбір хұкіметтің, һәрбір хұкімети басшы қызметкерлердің парызы да қарызы!
Ұстаздың бойында «еркіндік» болуы керек; мейлі, «жасырын түрде, ептілікпен» болса да. Сабағының үстінде сол «еркіндікті» пайдаланып, қалайда бес-он минутты қымқырып та үнемдеп тауып, баланың миына «имандылық сабақтарын» құйып отыруы керек. Ол дегеніңіз, басқалай айтсақ – «бұ дүние-о дүние» туралы үнемі хабар беріп отыру. Бәрі-бәрінің де бастауы («біссіміллә» деп) – «сәлем» беру – «дұрыс сәлемдесуді» үйрету. Қазіргі мектептегі балалар тек қана «сәлеметсіз бе» деген бір ғана сөзді біледі. Бұны ажырата білу керек. «Сәлеметсіз бе» деген – қыздарға, әйел затына арналған; ал, ер балаларға, ер кісілерге – «ассалаума әлейкүм» деуге тиіспіз.
Дәл қазіргі уақытымызда, көз жетер төңірегіме қарап, көріп, қолмен ұстағандарымды түгелдеп, тексеріп отырсам – қазақиямыздағы қазақи ұстаздардың оншақты пайызға жуығы ғана «шынайы ұстаздар». Ұстаздықтың қадірін соншалықты төмендетіп жібергенімізге кім кінәлі? Енді, һәрбіріңіз осыған қарай қорытынды жасап, есеп қыла беріңіздер – «кеше-бүгінгі қайғы-қасіреттеріміздің шыққан тегі һәм шешуі қайда жатқанын?..»
«Кім – Не» ойлайды?..
Тәрбие ме, өнеге ме, демеушілік пе?
«Тәрбие?..» Қыран құсты қолға баулимыз (тәрбиелейміз) – саяттық қызықшылығымыз үшін. Ит, мысық, үй торғайларының сан-түрлерін ұстаймыз (тәрбиелейміз) – сан-алуан қажеттіліктеріміз үшін. Өйтіп-бүйтіп, өз ыңғай-ырқымызға көндіктіреміз. Ал, адамды ше?..
Баланы көзін ашқаннан «тәрбиелеу керек» деген ұғым, қағида қалыптасқан. Неге? Не үшін? «Адам болуы үшін»дейміз. «Жақсы адам», әрине.
Расында солай ма? Ойланалықшы. Адам – әлгі үй торғайлары, ит, мысық, қыран құс та емес қой. Олай болса, ендеше – «неге, неліктен»тәрбиелеп әлектенуімізкерек? Л.Н.Толстой: «Воспитание есть – образование насильственное. Это – ерунда! Образование – свободно» депті. Ж Ж.Руссо: «Человек родиться совершенным» депті. Сонда қалай? Біздердікі – жан-жақты жаралып дүниеге келген баланың (адамның) болмысын бұзып, күштеп,басқа бір бағыттарға бұру ма?..
Тағы да ойлансақ, біздердің бала тәрбиеміз – шын мәнісіндегі жақсы адам үшін емес, «өз айтқандарымызды орындату, жоспардағы ойларымызды жүзеге асыру, белгілі бір мақсаттарымыз үшін» ғана болып шығып жатыр екен. Бала үйде, сол: «айтқаныңнан аспаса, ештеңеге тиіспесе, томпиып жүре берсе» – жақсы; бала-бақшада, сол: «тыныш болса, қағаздан дәл өзіміз көрсеткендей ғана көгершін жасаса» (басқаша, өздігінше емес) – жақсы; мектепте, сол: «тырп етпейтін, таяқ жұтқандай болса, математикадан тоқсанда бес шықса» (ұнатсын-ұнатпасын) – жақсы; университетте, сол: «қыңқ етіп өзге қылық көрсетпесе, қызыл дипломға бітірсе» (қажетсінеді-қажетсінбейді) – жақсы. Тәрбиеміздің әдіс-құралдары: мақтау-марапаттау, бес балдық баға, алдау-арбау, керек болса ұрысып-балағаттау (бұрындары ұрып-соғу)… Оу, баланың – айтқаны-қалағаны, ой-еркі, талап тілегі, мақсат-мүддесі, ар-намысы қайда қалды?! Кешіріңіздер, мына түрімен – бала: «айтаққа еретін күшік… бұйдалы бота болып кеткен жоқ па?» Әлде, бәлкім біздерге керегінің өзі – осы ма еді? Ия, солай болып тұр, жалғасып жатыр ғой...
Көрдік: «Ғалия деген қыз мектепті алтын медальға бітірді (бітірттік). Бітіре сала – нашарлау оқитын Серік деген сыныптасына күйеуге шығып кетті (Нашар оқыған Серіктің бағы – біздердің тәрбиемізден тыстау қалған еді). Қазір, Серік – дүрдей жүргізуші, өз ісінің шебері; Ғалия – саудагер, білдей коммерсант (Алтын медаль далада қалды). Екеуі жап-жақсы өмір сүруде».
Біздер қасарысып, алған беттерімізден қайтпай, өз мүддеміз үшін – он бір жыл бойы Ғалияның басын қатырып, активист етіп, сенделтіп, бекерден-бекер зорлықты сүйрелеп келген екенбіз...
Көрдік: «Ноян деген бала спорт мектебінде каратэге қатысты. Бапкері – каратэден «Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы» – Аюпов мырза. Ноян – он екі жасынан салмақ қуды, қолдан жасалынған көптеген тежеулерді көрді. 15 жасында басынан ішкі жарақат алды. Бапкер бәрін көріп біле тұра, өз мақсат-мүддесі жолында Ноянды жарыстарға қатыстыра берді, қатыстыра берді… Қазір, Ноян – каратэге жарамайды, басқа тірліктер жасауға да басы жиі-жиі ауырып, мазасы болмай жүр…
Біздер, Ғалияның алдында – «моральдік айыпкер» емеспіз бе? Аюповымыз – Ноянның алдында, қоғамның алдында – «қылмыскерге» жатпай ма? Ал... «хұкімет?..»
Л.Н.Толстой данышпан шалға қайта оралсақ: «родившись, человек представляет собой первообраз гармонии правды, красоты и добра. Но каждый час в жизни, каждая минута времени увеличивают пространства, количества и время тех отношений, которые во время его рождения находились в совершенной гармонии» деп Руссоны әрмен қарай жалғастырып дамытады.
Мұны, мен: «адамның тәрбиесі де тәртібі де, санасы да, сапалығы да, жетілуі де, гармониясы да, басқасы да – ананың жатырында, анықтап айтсақ аталық ұрықтың аналық ұяға түскен сәтінен, тіптен, турасына келсек одан әлдеқайда бұрын Алланың әмірімен басталып қояды»деп ұлғайта түсер едім.
«Кімге – қалай?» Бір құдіреттің бар екені рас болса, сол құдіреттің өзі жетілдіріп жаратқан пендесін – «қайта тудырам, қайталап жасаймын, айтқаныма көндірем, қысқасы, «робот» қылам» деушіліктер ақылға мүлдем де қона қоймаса керек.
Алланың көп аттарының бірі – Шындық. Шындық сол – бала еркін өсуі тиіс. «Керек-керек еместі» көзімен көріп, қолымен ұстап, әрнәрсенің дәмін өзі ажырата білгені жөн. Біздің басты шаруа – баланың еркін өсіп-дамуына жөнімен ғана жағдай жасап, жәйімен ғана себеп-салдар тудырып, ой-өрісінің өрбуіне оңды түйткі ғана салып, шымылдықтың сыртынан ептеп қана сығалап-бақылап тұру болса керек-ті. Былайша айтқанда, турасы да анығы – «Өнеге, Демеушілік». Халықта: «демеп жібер» деген құдіретті сөз де бар емес пе еді ежелден.
Сөз түйіні – жаңа ұғым (термин) қалыптастыратындай да ма. Ол ұғым – «НӘЗІК (табиғи) ПЕДАГОГИКА» болса керекті-ау.
(Л.Н.Толстой бейбақты да тағы-тағы еске түсіріп қойыңыздар: «Жырақтанып Ясная полянаға қоныс аударғанында – «халықтық экспериментальды мектеп» ашқан еді ғой...).

Аспан – Күн – Жер – Ай...
Аспан кеңістігі шексіз. Шексіздіктің иесі – Бір Құдай.
...Күн. Оның «қандай» екендігін біле де бермейміз; әйтеуір, білетініміз – «үлкен». Ол «нені» айналып жүреді, өз осінен өзі айналады ма? – мұны да біле бермейміз-ау. Білетініміз: Жер – өз осінен өзі айналып жүріп, Күнді бір жылда бір айналып шығады. Ай – жердің серігі – Жерді бір айда бір айналады.
Жер. Оның екі полюсі неге сығыңқы – шұңқырлау? Күннің көзі түспейді – «мұздақ»; қысылып, сығылып, жердің қайнап тұрған ядросына тартылады. Күннің көзі түсетін жақтары ысып, ісінеді. Күндізгілік – ысынады, түнгілік – суынады. Ысынып-суынудан – біртіндеп үгітіліп, бұзыла бастайды. Ай да сондай... Құдіретті Күннің өзі де солай болуы мүмкін. Оның арғы жақтарында да шексіз ғалам – тартылыстар бар ғой...
Басқаны қойғанда, Жер – үнемі ысынып-суынудан үгітіліп-мүжіліп, ақырында шаң-тозаңға айналып, жоқ боп кетеді. «Ақырзаман».
Ақырзаманның болуы, біріншіден – шексіз ғаламның заңдылықтарына (Құдіреті Күштінің пәрменіне) байланысты болса, екіншіден – адамзаттың оңды-солды пиғыл-қарекеттеріне қарасты.
Адамзат айыпты болып, Жұмақтан Жерге түсірілгелі – бірін-бірі қырып-жоюмен шұғылданып келеді, – бұрындары қолмен, қылышпен, найзамен болса, кейіндері мылтықпен, пушкімен, одан барып-барып ракеталармен, «атомдық» қарулармен, енді бүгін – «үні білінбейтін» – «коронавирустармен». Алда, тағы қандай – нендей пәлелер шығады да күтеді?..
Жердің асты-үсті, теңіздердің асты-үсті, космос кеңістігі – қырып-жоятын құралдарға толды...
Құдіреті Күшті Жаратқан Бір Иеміз – «сақтансаң сақтаймын» деді. Бұл ұлық сөздің мәні неде еді? «Сайтаннан сақтан – періштелерге жақын бол» дегендікте еді. Біздер осыны ұстанып келеміз бе?..
Біздер – «ақырзаманды» тезірек жақындата берерге құштар боп келеміз.
«Вирус»
Бұл, бүгінгі «коронавирус» – вирустардың әлдеқайда жетілдірілген («адам» нәмді жалмауыздардың ойлап-тауып, жетілдірген) түр-тұрпаты екен. Бұрынғы вирустар белгілі бір аймақта ғана болушы еді. Ал мынау – Қытайда шығып, бірденнен бүкіл әлемге жайылды. Бүгіннің өзінде, әлем бойынша екі миллионға жуық адам зардап шегіп, әрі қайғылы да қасіретті қазаға ұшырауда.
Ия, бұған, – «Құдайды жан-жүрегімізбен шынайы ұстана білмейтін», – бастарымыз бірікпейтін, қай нәрсеге де немқұрайды қарайтын, бейтараптанып алған өздеріміз де кінәлі шығармыз...
Ал енді, шындығына келер болсақ – «источниктердің» өздері сөйлесінші:
«Бұл «коронавирус» – 1981-ші жылы Қытайдың Ухань қаласындағы «бактериологиялық базада»жасалынған (Мұндай «базалар» «Құдайсыз қызыл советте» де болған, солардың бірі – біздің Қазақстандағы Степногорск қаласы. Осы жерден «бактерия-вирустар» Арал теңізіндегі Барсакелмес аралына апарылынып, сынақ-тәжірибеден өтіп тұрған. И.Ә.). Қытайдың бұған қатысты бір адамы оны дискетке түсіріп, «монстрлардың» үкімімен, АҚШ-қа алып келген («Құдайсыз қызыл совет» және бірқатар «елдер» мұны уақытында білмесе де, кейіннен «утечка» арқылы білген. - И.Ә.). Сынақ мерзімі 2020-шы жылға («бүгінге». - И.Ә.) белгіленген. «Коронавирус» қалайша тосын (внезапно И.Ә.) таралса – солайша жоқ боп кетеді. Жануарларға – жануарлар арқылы адамдарға таралмайды. Адамның организміне лайықталып, тек – «адамға» ғана бағытталған».
Бұл, шындықты баяндап та аян етіп отырған – «Дин Кунц» (Ли Николс). «Глаза тьмы». Триллер. 10.05.1981.АҚШ. Ия, «утечка» кеткен. Қазақтан сөз қалған ба: «Бір ауыздан шыққан сөз – мың ауызға тарайды» деген. Американдық «білгірдің» айтып-жазып отырғаны сол «утечка» арқылы болса керек. Әйтпесе, «әулие-әмбие я құдайдың елшісі» емес қой. Өзіміз сияқты адам. «Зерек те ділмәр адам». Біздің бұ сөзімізге сеніңкіремейтіндер – қаншама жылдар бұрын шыққан «сол кітапты» (кез-кезінде талай-талай адамдар оқып-білген, бірақ, «фантастика» деп қана қабылдаған) тауып алсын немесе ең оңайы – қолдарындағы смартфон телефонының «интернетін» ашсын: «БӘРІ ДЕ САЙРАП ТҰР!».
«Утечка» қалай кеткен? Өзіміздің жобалауымызша: «Сол «процестің» ішінде болған әлгі зәлім ғалым (мүмкін басқасы) «сенімді» деген біреуге айтқан («Күнәһарлық ісіне Құдайдан кешірім сұрағаны да шығар» – бәлкім басқа да бір себептермен). Сол айтылған «сөз» біраз «ауызға» жетіп, одан ары таралып кете берген («Фантастика» делініп).
2018-ші жылы шыққан (мынау «зұлматтан» екі жыл бұрын) Оңтүстік Кореяның «Териус у меня за спиной» деген сериал-киносындағы вирусолог ғалымның сөздеріне қараңыздар («интернеттен»): «Коронавирус» – тоқсан пайыз «өлім» нәтижесін беретін «грипп-тектес» теңдессіз мутированный вирус. Тесттен ойдағыдай өткен. Мұны жасап шығарғандар сол вирусқа қарсы вакцинаны «патенттеп», бүкіл әлемге сату мақсатымен ойлап тапқан».
Енді түсіндіңіздер ме, «НЕНІҢ – НЕ» екендігін, түп негізін?!.
Түсінсеңіздер – «не» істеуіміз керек? Бүкіл әлемнің «қарапайым халқы «не» істеулері тиіс!?» («БҰҰ» – қауқарсыз. Себебі, «солармен бірге немесе бірге болмаса да білмеген» бола қалуы да мүмкін ғой). Біріншіден, әрдайым қайталап-қақсап айтып жүргеніміз – «неге бұлай болдыны» жақсылап тұрып зерттеп-зерделеп, ұғынып алуымыз қажет. Сосын барып, барша әлем халқы болып, бүгіннен бастап: «Монстрларға» қарсы – «нақты әрекетке» көшу...
Ойлан, әлем халқы! Алда тағы нелер күтіп тұр?

66 рет

көрсетілді

0

пікір
Алдыңғы мақала ҚАЙСАРЛЫҚ пен ҚАЙРАТКЕРЛІК
Келесі мақала МӘШҺҮР ЖҮСІП КЕСЕНЕСІ ҚАЛАЙ САЛЫНДЫ?

Біздің Telegram каналына жазылыңыз

алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *

AQIQAT №8

29 Тамыз, 2020

Жүктеу (PDF)

Редактор блогы

Дәуіржан ТӨЛЕБАЕВ

«Ақиқат» ұлттық қоғамдық-саяси журналының Бас редакторы